कापूरहोळ
दादा कोंडके हे मराठी चित्रपटसृष्टीतील विनोदी अभिनेते, निर्माते, दिग्दर्शक आणि लेखक म्हणून प्रसिद्ध असलेले अष्टपैलू व्यक्तिमत्त्व आहे . आपल्या खुमासदार विनोदशैली, ग्रामीण मराठी भाषेचा प्रभावी वापर आणि वैशिष्ट्यपूर्ण अभिनयामुळे त्यांनी महाराष्ट्रातील रसिकांच्या मनावर अनेक दशके अधिराज्य गाजवले.
बालपण आणि सुरुवातीचा प्रवास
दादा कोंडके यांचे मुळगाव इंगवली तालुका भोर वडील गिरणी कामगार असल्यामुळे दादांचा जन्म ८ ऑगस्ट १९३२ रोजी मुंबईतील नायगाव येथे झाला. त्यांचे मूळ नाव कृष्णा कोंडके होते. त्याचे बालपण इंगवली येथे गेले सामान्य कुटुंबातून आलेल्या दादा कोंडके यांनी सुरुवातीच्या काळात विविध कामे केली. त्यांना नाटक आणि मनोरंजनाची विशेष आवड होती.
त्यांनी ‘जयप्रभा नाटक मंडळी’ आणि नंतर स्वतःच्या नाट्यप्रयोगांमधून मनोरंजन क्षेत्रात पाऊल ठेवले. त्यांच्या विनोदी शैलीला आणि ग्रामीण ढंगातील संवादफेकीला प्रेक्षकांची मोठी पसंती मिळाली.
चित्रपटसृष्टीतील प्रवेश
दादा कोंडके यांनी मराठी चित्रपटसृष्टीत अभिनेता म्हणून स्वतःची वेगळी ओळख निर्माण केली. ‘सोंगाड्या’ (१९७१) हा त्यांच्या कारकिर्दीतील अत्यंत महत्त्वाचा चित्रपट ठरला. या चित्रपटाने त्यांना मोठी लोकप्रियता मिळवून दिली.त्यानंतर ‘एकटा जीव’, ‘पांडू हवालदार’, ‘राम राम गंगाराम’, ‘आली अंगावर’, ‘मुका घ्या मुका’, ‘वाजवू का?’ अशा अनेक चित्रपटांमधून त्यांनी यशाची शिखरे सर केली.प्रेक्षकांचे मनोरंजन केले.
विक्रमी लोकप्रियता
दादा कोंडके यांच्या चित्रपटांचे वैशिष्ट्य म्हणजे गावरान विनोद, द्व्यर्थी संवाद, लोकभाषा, गाणी आणि सामाजिक-राजकीय उपरोध. त्यांच्या अनेक चित्रपटांनी बॉक्स ऑफिसवर विक्रमी यश मिळवले.
त्यांच्या चित्रपटांतील गाणीही प्रचंड लोकप्रिय झाली. ‘तुमचं आमचं जमलं’, ‘मला लागली कुणाची उचकी’ यांसारख्या गाण्यांनी महाराष्ट्रातील ग्रामीण भागापासून शहरांपर्यंत रसिकांना भुरळ घातली.
विक्रम आणि ‘गिनीज बुक’मध्ये नोंद
दादा कोंडके यांच्या चित्रपटांनी सलग यश मिळवत विक्रम निर्माण केला. त्यांच्या सलग नऊ चित्रपटांनी रौप्यमहोत्सवी यश मिळवले, अशी त्यांच्या कारकिर्दीची विशेष नोंद केली जाते. त्यांच्या या विक्रमाची गिनीज बुक ऑफ वर्ल्ड रेकॉर्ड्समध्ये नोंद झाली.
दादा कोंडके यांची शैली
दादा कोंडके यांचा विनोद हा केवळ मनोरंजनापुरता मर्यादित नव्हता. त्यांच्या चित्रपटांमध्ये ग्रामीण महाराष्ट्रातील जीवन, सामान्य माणसाच्या समस्या, राजकीय परिस्थिती आणि सामाजिक विसंगतींवर उपरोधात्मक भाष्य पाहायला मिळते.
त्यांच्या अभिनयाची स्वतंत्र शैली, साधी वेशभूषा, मिश्कील चेहऱ्यावरील भाव आणि सहज संवादफेक यामुळे ते इतर कलाकारांपेक्षा वेगळे ठरले.
निधन
दीर्घ आणि यशस्वी कलाप्रवासानंतर १४ मार्च १९९८ रोजी मुंबई येथे दादा कोंडके यांचे निधन झाले. त्यांच्या निधनाने मराठी मनोरंजनविश्वातील एका लोकप्रिय पर्वाचा अंत झाला.
आजही कायम असलेली लोकप्रियता
दादा कोंडके यांचे चित्रपट आणि गाणी आजही महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक स्मृतीचा महत्त्वाचा भाग आहेत. मराठी चित्रपटसृष्टीत सामान्य प्रेक्षकाला केंद्रस्थानी ठेवून केलेली निर्मिती प्रचंड यश मिळवणाऱ्या कलाकारांमध्ये दादा कोंडके यांचे नाव अग्रक्रमाने घेतले जाते.
“दादा कोंडके” हे केवळ एका अभिनेत्याचे नाव नसून मराठी विनोद, लोकभाषा आणि मनोरंजनाच्या एका स्वतंत्र पर्वाचे नाव आहे.ही स्मृती जतन करणे हीच काळाची गरज आहे.
